Kısa cevap: Solmuş, yırtılmış, sökülmüş ya da kirlenmiş Türk bayrağı kullanılamaz ve çöpe atılmaz. Böyle bir bayrağı ilçede kaymakamlığa, ilde valiliğe (yurt dışında büyükelçilik ya da başkonsolosluğa) teslim edersiniz. Bayrak orada üç kişilik bir komisyon tarafından usulüne göre yok edilir. Yıpranmış bayrağı asılı bırakmak Türk Bayrağı Kanunu'na aykırıdır ve idari para cezası gerektirir.
Aşağıda kanunun ve yönetmeliğin ne dediğini, bayrağı nereye ve nasıl teslim edeceğinizi, ne zaman değiştirmeniz gerektiğini anlatıyoruz.
Yıpranmış bayrak ne yapılır? (Yönetmelik md. 5-6)
Kanun yıpranmış bayrak hakkında ne diyor?
2893 sayılı Türk Bayrağı Kanunu'nun 7. maddesine göre Türk bayrağı yırtık, sökük, yamalı, delik, kirli, soluk, buruşuk ya da layık olduğu manevi değeri zedeleyecek herhangi bir şekilde kullanılamaz. Türk Bayrağı Tüzüğü'nün 26. maddesi de aynı yasağı tekrarlar. Yani bayrağın renginin açılması ya da uçlarının sökülmesi, onu indirip yenilemek için yeterli bir sebeptir.
Yıpranmış bayrak nereye teslim edilir?
Eskimiş bayrakların nasıl yok edileceğini, Tüzük'ün 38. maddesine dayanılarak çıkarılan Eskimiş, Solmuş, Yırtılmış ve Kullanılamayacak Duruma Gelmiş Bayrakların Yok Edilmesi Usul ve Esaslarını Gösterir Yönetmelik düzenler (Resmî Gazete, 8 Haziran 2001). Yönetmeliğe göre kişiler, kurum ve kuruluşlar ellerindeki kullanılamayacak durumdaki bayrakları şuralara teslim eder:
| Neredesiniz? | Nereye teslim edersiniz? |
|---|---|
| İlçede | Kaymakamlık |
| İl merkezinde | Valilik |
| Yurt dışında | Büyükelçilik ya da başkonsolosluk |
Kaymakamlıklar topladıkları bayrakları valiliğe teslim eder. Teslim etmeden önce kaymakamlığı ya da valiliği arayıp hangi birimin teslim aldığını sormanız işinizi kolaylaştırır.
Yıpranmış bayrak nasıl yok edilir?
Yönetmeliğin 6. maddesine göre bayraklar üç kişilik bir komisyonun denetiminde yok edilir: önce ay-yıldız ile kırmızı kumaş kesilerek birbirinden ayrılır, sonra kırpma makinesinde ya da kapalı bir alanda yakılır. Bu işlem resmî bir usuldür; yıpranmış bayrağı kendiniz yakmanız ya da çöpe atmanız yerine teslim etmeniz gerekir. Türk Ceza Kanunu'nun 300. maddesi, Türk bayrağını alenen yırtmayı, yakmayı ya da başka bir şekilde aşağılamayı bir yıldan üç yıla kadar hapisle cezalandırır.
Yıpranmış bayrak asmanın cezası var mı?
Evet. Kanun'un 8. maddesine göre bu kanuna aykırı davranışta bulunanlara, fiil suç oluşturmadığı takdirde, mahalli mülki amir Kabahatler Kanunu'nun 32. maddesi uyarınca idari para cezası verir. Ceza tutarı her yıl yeniden değerlendirildiği için burada rakam vermiyoruz; önemli olan, solmuş ya da yırtılmış bayrağı fark ettiğinizde indirip yenilemektir.
Bayrak ne zaman değiştirilir?
Kanunda bayrak için bir kullanım süresi yazmaz; bayrak yıprandığı anda değiştirilir. Sürekli dışarıda asılı kalan bir bayrakta şu işaretlere bakın:
Renk açılması: Kırmızı pembeleşmeye ya da turuncuya dönmeye başladıysa bayrak solmuştur.
Uçum kenarında sökülme: Rüzgâr en çok direğin karşısındaki kenarı yıpratır; iplikler çözülmeye başladıysa bayrak kullanılamaz hâle gelmiştir.
Delik ve yırtık: Küçük bir delik bile Kanun'daki "delik" tanımına girer.
Kir ve leke: Temizlenmeyen leke de bayrağın kullanılmasına engeldir.
Bayramlardan ve anma günlerinden önce (29 Ekim, 10 Kasım, 23 Nisan, 19 Mayıs, 30 Ağustos) bayraklarınızı kontrol etmek iyi bir alışkanlıktır. Fırtınalı ve çok rüzgârlı havalarda bayrağı indirmek ömrünü belirgin şekilde uzatır.
Bayrağın ömrünü uzatmak için
Direğe uygun ölçüde bayrak seçin: direk boyuna göre çok büyük bir bayrak hem direği hem kumaşı zorlar. Dışarıda kalacak bayrak için hafif ve hava geçirgen raşel kumaşı tercih edin; kumaşların farkını bayrak kumaşı çeşitleri yazımızda anlattık. Raşel bayrakları düşük ısıda hassas programda yıkayabilir, kuruduktan sonra katlayıp kuru bir yerde saklayabilirsiniz. Direğinize uygun ölçüyü Türk bayrağı ölçüleri rehberimizde bulabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Yıpranmış bayrak çöpe atılır mı?
Hayır. Kullanılamayacak durumdaki bayrak ilçede kaymakamlığa, ilde valiliğe teslim edilir ve orada usulüne göre yok edilir.
Yıpranmış bayrak muhtarlığa verilir mi?
Yönetmelik teslim yeri olarak kaymakamlık ve valiliği sayar. Mahallenizde muhtarlık ya da okul aracılığıyla toplama yapılıp yapılmadığını kaymakamlığa sorabilirsiniz.
Solmuş bayrak asılırsa ceza var mı?
Evet. Soluk bayrak kullanmak Kanun'un 7. maddesine aykırıdır; 8. maddeye göre mülki amir idari para cezası verir.
Bayrak kaç yılda bir değiştirilir?
Belirli bir süre yoktur. Bayrak solduğunda, yırtıldığında ya da söküldüğünde değiştirilir; sürekli dışarıda asılı bayraklarda bu, güneş ve rüzgâra bağlı olarak daha kısa sürede olur.
Yıpranan bayrağınızın yerine yenisi için gönder bayraklarına ve Türk bayraklarına bakabilirsiniz; Türk bayrakları tek adetten sipariş verilir. Direğinizin boyunu WhatsApp'tan yazın; uygun ölçüyü ve teslim tarihini iletelim.
